Fort Sumter, stan Południowa Karolina, świt, 12 kwietnia 1861 r. Powietrzem wstrząsnął huk dział. Konfederaci rozpoczynają ostrzał fortu. Fort Sumter broni się dzielnie, jednak przygniatająca przewaga południowców powoduje, że po dwudniowej kanonadzie artyleryjskiej i bez żadnej nadziei na odsiecz, jego załoga dowodzona przez mjr Andersona poddaje się.

Tak rozpoczęła się wojna secesyjna, znana w Polsce głównie dzięki serialowi Północ-Południe. Na motywach tej wojny oparta jest gra NORTH & SOUTH, opracowana przez znaną francuską firmę INFOGRAMES i sprzedawana od 1989 r.

Satysfakcję z tej gry będą mieli ci, którzy doskonale opanowali joystick i klawiaturę oraz ci, którym odpowiada "sztabowe" planowanie i rozgrywanie operacji. W tę grę można grać z komputerem, we dwóch (we dwoje) lub też oglądać komputerową symulację poszczególnych kampanii wojny secesyjnej.

MENU I KONFIGUROWANIE GRY

Wybór rodzaju gry dokonywany jest za pomocą ikon. Opcje zgrupowane są w dwóch menu: wstępnym i głównym.

Menu wstępne wyświetlane jest w postaci flag narodowych pięciu państw. Akceptacja jednej z nich oznacza wybór konkretnej wersji językowej: francuskiej, angielskiej, niemieckiej, hiszpańskiej lub włoskiej.

Menu główne zawiera dziewięć ikon. Osiem z nich służy do ustalenia warunków gry, przy czym kolejność wyboru opcji jest dowolna.

1. Ikony w obu górnych skrajnych częściach ekranu służą do ustalenia "partnerów" i poziomu gry. Lewa ikona dotyczy Północy, prawa zaś Południa. Każda z tych ikon podzielona jest na dwie części. Na lewej wybiera się „partnera", tzn. komputer (obraz dysku) lub operatora (obraz sztandaru). Poziom gry ustala się na prawej części ikony poprzez wybranie dowódcy: kaprala, sierżanta lub kapitana.

Ustalenie poziomu gry ma znaczenie tylko w następujących sytuacjach:

• jeden przeciwko komputerowi,
• dwóch przeciwko sobie, z włączeniem opcji symulacji walk (bitew, zdobywania fortów i ataków na pociągi).

2. Ikony w centralnej części ekranu.

Trzy ikony górne rozszerzają możliwości gry i wprowadzają zakłócenia w trakcie realizacji koncepcji strategicznych operatora. Włączają one następujące opcje:

• INDIANIN powoduje nieoczekiwane i destrukcyjne uaktywnienie się „mniejszości narodowych" — Indian i Meksykanów, którzy niszczą armie sąsiadujące z terytorium Meksyku lub zajętym przez Indian. Jeśli więc zdecydujemy się na to, będziemy musieli liczyć się z możliwością zniweczenia rozgrywanej przez nas operacji strategicznej.
• BURZA wprowadza do gry zakłócenia pogodowe. Oznaczają one okresowe za trzymanie armii znajdujących się na terenie stanu objętego burzą,
• DESANT rozszerza możliwości rozgrywania kampanii. Umożliwia desantowanie armii a przez to wszechstronniejsze planowanie operacji strategicznych.

Trzy ikony dolne mają następujące zastosowanie:

• WALKA to włączenie/wyłączenie symulacji walk,
• ROK pozwala na wybór interesującej nas kampanii, poprzez zdecydowanie się na określony rok wojny secesyjnej,
• OPERATOR jest aktywna, jeśli dwóch partnerów gra przeciwko sobie z jednoczesnym wyłączeniem opcji symulacji walk. Opcje tej ikony umożliwiają przyporządkowanie graczom joysticka i klawiatury.

3. Ikona w dolnej środkowej części ekranu (aparat fotograficzny z napisem GO) służy do rozpoczęcia gry. Dodatkowo możemy podrażnić kursorem tylną część ciała fotografa i zobaczyć co się wtedy stanie.

PLANSZA GRY

Po włączeniu GO, na ekranie pojawia się plansza gry. Przedstawia ona terytorium dawnej Ameryki z podziałem na stany. Poszczególne regiony, bez względu na ich wielkość, są równoprawnymi polami planszy gry. Na ekranie widać też ważniejsze punkty strategiczne - forty oraz linię kolejową. Nie odpowiadają one rzeczywistości, bo ich dobór został dokonany w taki sposób, by wymuszać poprawną strategię gry.

ZASADY GRY

Na ekranie widać armie Północy (Unii) i Południa (Konfederacji). Każda z nich składa się z jednostek piechoty, kawalerii i artylerii. Rozmieszczenie i wielkość armii Unii i Konfederacji są zróżnicowane dla poszczególnych kampanii (lat) wojny secesyjnej. Armia standardowa ma 6 jednostek piechoty, 3-kawalerii i 1-artylerii. Armie większe, w początkowej fazie kampanii, mogą liczyć do 9 jednostek piechoty, 5-kawalerii i 2-artylerii. Informacje o wielkości armii można uzyskać naprowadzając kursor na sylwetkę żołnierza symbolizującego tę armię.

Gra polega na przesuwaniu swoich wojsk po polach planszy. Zasady są następujące:

1. Możliwości przesuwania wojsk wskazuje komputer przez podświetlenie pól. Przemieszczanie wojsk ma na celu:

• zajęcie stanu lub zdobycie fortu,
• doprowadzenie do bitwy,
• przerwanie linii komunikacyjnych wroga,
• połączenie dwóch lub więcej armii w jedną silniejszą.

Na dole planszy jest okno, w którym widać aktualny miesiąc i rok wojny oraz sztandar tej strony, która ma ruch. Wskazanie kursorem sztandaru oznacza rezygnację z ruchu.

2. W trakcie gry zbierane są podatki z zajętych stanów. Ilustruje to pociąg poruszający się po linii kolejowej oraz worki z $$ umieszczane w kasie pancernej. Te pieniądze są potrzebne do mobilizowania nowych wojsk. Każda nowa armia ma wielkość armii standardowej. Warunki wystawienia nowej armii są następujące:

• swobodny dostęp do stanów, z których ściągane są podatki,
• zebranie odpowiedniej ilości pieniędzy (pięć worków $$),
• opanowanie linii kolejowej łączącej przynajmniej dwa forty.

W sytuacji, kiedy komunikacja jest przerwana, pieniądze z podatków nie zasilają kasy, ale są przejmowane przez przeciwnika.

3. Odizolowanie stanów wroga, przez zajęcie sąsiednich powoduje, że w następnej kolejce ruchów wojsk są one włączane do naszego terytorium.

4. Desant armii jest możliwy jeśli:

• zajmie się stan NORTH CAROLINA (tam zawsze są desantowane wojska),
• zbierze się odpowiednią ilość pieniędzy na wystawienie tej armii.

Desant armii następuje, najwcześniej po czterech miesiącach od rozpoczęcia kampanii.

5. W sytuacji przesunięcia armii na pole zajęte przez wroga dochodzi do bitwy. Armia silniejsza może wygrać - jest to prawdopodobne, ale nie pewne. Podobnie bywa przy zdobywaniu fortów. Z bitwy obie armie wychodzą zwykle osłabione. W tedy jedna z nich zostaje odrzucona na stan sąsiedni. Zdarza się również i tak, że zostanie doszczętnie zniszczona.

6. Przeciwnika można zaatakować tylko wtedy, jeśli ten znajduje się na sąsiadującym polu. W przypadku, jeśli łączna wielkość kierowanych do bitwy armii przekracza siłę trzech standardowych, nadwyżka pozostaje na jednym z pól planszy.

WALKA

Bitwy rozgrywane są na trzech planszach odpowiednich do ukształtowania terenu, na którym dochodzi do spotkania walczących stron.

Na planszy może znajdować się równowartość jednej armii standardowej. Nadwyżki wprowadzane są do bitwy dopiero po (całkowitym lub częściowym) zniszczeniu sił podstawowych.

Oddziałami manewrujemy za pomocą joysticka lub kursorów. Zmianie rodzaju broni dokonujemy SHIFT-em. Zasięg artylerii kontrolujemy wskaźnikiem wyświetlanym u góry planszy. W czasie bitwy artyleria może oddać dziesięć salw.

Jeśli nie chcesz polegać na komputerowej symulacji walk to rozgrywaj je samodzielnie: zdobywaj forty, atakuj pociągi, niszcz i zabijaj. Ale pamiętaj, że komputer gra bezbłędnie i bezlitośnie wykorzysta każdy twój błąd.

STRATEGIA ROZGRYWANIA KAMPANII

... jest różna w każdym roku wojny. Zależy od stosunku siły wojsk obu stron i ich rozmieszczenia. W wyniku testów stwierdziliśmy, że tylko kilka z nich prowadzi do zwycięstwa. Te, które uznaliśmy za poprawne (przy uwzględnieniu możliwości desantów) wyglądają następująco:

1. Kampania roku 1861:

• obie strony dysponują równymi siłami (po dwie takie same armie) i mają terytoria tej samej wielkości,
• dla obu stron poprawną strategią jest walka o opanowanie wybrzeża i zajmowanie stanów wzdłuż linii kolejowych. Wynik bitwy o wybrzeże może przesądzić losy kampanii.
• zamiast walki o wybrzeże, można przeprowadzić operację zajęcia linii kolejowej nieprzyjaciela (jest to ryzykowne, ponieważ ułatwia przeciwnikowi identyczny kontratak). Ta operacja może przynieść sukces, jeśli każde przesunięcie twoich armii spowoduje ich koncentrację i powiększanie terytorium.

W tej kampanii szanse obu stron są równe. Przewagę uzyskuje ten, który pierwszy opanuje wybrzeże i zmobilizuje nową armię.

2. Kampania roku 1862:

• obie strony mają po trzy armie, jednak Południe ma zdecydowanie lepszą siłę wojsk. Ponadto Południe posiada większe terytorium co daje mu szanse na szybszą mobilizację nowej armii,
• Północ manewrując na całej szerokości planszy powinna dążyć do zwiększenia swojego terytorium oraz opanowania wybrzeża. Jednocześnie należy unikać bitew, które prowadzą do opanowania wybrzeża przez jedna ze stron,
• Południe, korzystając ze swojej zdecydowanej przewagi powinno dążyć do rozstrzygnięcia w celu zniszczenia Północy. W przypadku niekorzystnych wyników bitew i umiejętnego manewrowania wojsk Północy, Południe może być zmuszone do koncentrowania swoich armii dla opanowania wybrzeża.

W tej kampanii większe szanse ma Południe. Szanse stron wyrównują się, jeśli Północ jako pierwsza zmobilizuje nową armię a jej armie w wyniku bitew nie zostaną zniszczone.

3. Kampania roku 1863:

• obie strony mają po cztery armie, Południe niewielką przewagę (jedna armia silniejsza i terytorium większe o jeden stan),
• dla obu stron poprawną strategią jest walka o opanowanie wybrzeża przy jednoczesnym zagrożeniu linii kolejowej nieprzyjaciela. Prowadzi to do koncentracji armii i szybkiego przesuwania ich na wybrzeże. Na sposób koncentracji wpływa wynik pierwszej bitwy.

W tej kampanii szanse obu stron są równe. Wynik zależy od pomysłowości w manewrowaniu wojskami i (niestety) od wszystkich potyczek. Na szczęście jedna przegrana bitwa nie decyduje jeszcze o wyniku kampanii. Strona, która wygra bitwę o wybrzeże może z powodzeniem zaatakować linie kolejową nieprzyjaciela.

4. Kampania roku 1864:

• Północ ma cztery zaś Południe trzy armie z nieznaczną przewagą siły wojsk. Północ posiada znacznie większe terytorium, co stwarza jej możliwość szybszego zmobilizowania nowych wojsk,
• Północ powinna dążyć jak zwykle do opanowania wybrzeża. Doprowadzi to do bitew niszczących siły obu stron — jest to korzystne dla Północy, ponieważ szybciej otrzyma posiłki. Jeśli Północ, po bitwach o wybrzeże i w centrum kraju ma przewagę, to może zaatakować linię kolejową Południa. Jeśli przewagi nie ma, to powinno ograniczyć się do utrzymania wybrzeża i osłony własnego terytorium, do czasu mobilizacji nowej armii,
• Południe przyjmie bitwę o wybrzeże. Inaczej nie tylko odda je bez walki, ale także umożliwi Północy skuteczny atak na własną linię kolejową. Operacje wojsk Południa są w początkowej fazie tej kampanii reakcją na działania wojsk Północy.

Tym razem większe szanse ma Północ. Decydują o tym: terytorium, rozmieszczenie i potęga armii. Szanse obu stron mogą wyrównać korzystne dla Południa wyniki bitew.

Nawet przy uwzględnieniu tych zaleceń Północ ma niewielkie szanse na zwycięstwo w kampanii roku 1862, zaś Południe na wygranie w roku 1864.

SIEDEM PRZYKAZAŃ

1. Zajmuj jak najwięcej stanów - im większe terytorium tym większe szanse na szybkie zmobilizowanie nowej armii.
2. Powiększaj swoje terytorium, pamiętając o konieczności opanowania linii kolejowej. Nic ci nie przyjdzie z zajętych terytoriów, jeśli nie ma między nimi komunikacji.
3. Jeśli masz do wyboru zająć stan nowy albo już zajęty przez przeciwnika, wybieraj, raczej ten drugi wariant. Wtedy nie tylko zwiększasz swoje terytorium, ale również zmniejszasz wrogie.
4. Nie atakuj nieprzyjacielskich wojsk bezmyślnie. Doprowadzaj do bitwy jeśli:
   - kierujesz do bitwy silniejszą armię,
   - wojska nieprzyjacielskie zagrażają twojemu terytorium, lub co gorsze, linii kolejowej,
   - ryzykujesz, ale w ten sposób możesz doprowadzić do przerwania linii kolejowej lub zajęcia fortu przeciwnika.
5. Po stoczeniu kilku bitew możesz mieć armie silne i słabe. Wtedy (jeśli to możliwe) do bitew kieruj armie silne, a słabe wykorzystuj do zajmowania terytorium wroga, przerywania jego komunikacji i atakowania fortów.
6. Manewrując wojskami staraj się opanowywać stany: MISSOURI, ARKANSAS, KENTUCKY i TENNESSEE. One właśnie, jako centralnie położone mają kluczowe znaczenie dla przeprowadzanych operacji. Znajdujące się na nich armie są niczym nie zdeterminowane.
   - mogą szybko dotrzeć i do linii kolejowej i do wybrzeża.
7. Przejściowe unieruchomienie nieprzyjacielskiej armii przez burzę należy bezwzględnie wykorzystać. Daje to bowiem szansę na lepsze rozmieszczenie twoich wojsk oraz szybsze opanowanie większego terytorium i w konsekwencji na przyśpieszenie mobilizacji nowej armii. Pamiętaj też by nieopatrznie nie przesunąć armii na stan, na którym panuje burza.

ZAKOŃCZENIE

Wojnę secesyjną toczyły z jednej strony rozwijające się, uprzemysłowione północne stany Unii, zaś z drugiej rolnicze, oparte na niewolniczej pracy, południowe stany Konfederacji. Po czteroletniej, wyczerpującej wojnie wygrała Północ. Południe mimo mobilizacji wszystkich swoich sił i świetnego dowodzenia generała Roberta Lee skapitulowało.

Nie oznacza to jednak, że ty nie możesz zmienić biegu historii (przynajmniej na ekranie monitora). A może tak potoczyłyby się losy tej wojny, jak rozegrałeś ją na swoim komputerze?

Życzymy ci dużo wojennego szczęścia i odwagi w rozgrywaniu kampanii, a także satysfakcji ze skutecznie przeprowadzonych operacji, zwycięskich bitew, niespodziewanych desantów i długotrwałych oblężeń fortów zakończonych (oczywiście tylko) sukcesem.

I na zakończenie. Gra mimo swoich walorów mogłaby być znacznie ciekawsza, gdyby jej projektanci uwzględnili możliwość planowania i rozgrywania na planszy bitew, walk o forty i pociągi. Myślę, że takie rozwiązanie NORTH & SOUTH znacznie zwiększyłoby jej atrakcyjność.

P.S. Tylko dla ambitnych, których interesują wszystkie strategie rozgrywania najtrudniejszej kampanii wojny - kampanii roku 1864.

Strategia Północy ma trzy warianty. Pierwszy polega na doprowadzeniu do bitew armii wschodnich z jednoczesnym skierowaniem skoncentrowanych armii zachodnich przez centrum kraju na wybrzeże. Istotą drugiego jest, aby po bitwie armii nadbrzeżnych, skoncentrować armie środkowe w centrum kraju, zaś skrajną armią zachodnią szachować silniejszą armię Południa. W wyniku takiej operacji Północ uzyskuje siłę uderzeniową, którą może działać w dowolnym kierunku. Wariant trzeci polega na skoncentrowaniu wojsk w dwie silne armie uderzeniowe, które mogą działać w kilku kierunkach, zależnie od ruchów wojsk Południa. Taka strategia prowadzi do zajęcia wybrzeża z jednoczesnym zagrożeniem linii kolejowej Południa, którą należy opanować po wygraniu bitwy o wybrzeże.

Południe w walce o wybrzeże ma do wyboru dwa warianty strategiczne. Pierwszy polega na skierowaniu do walki oddzielnie armii wschodniej i środkowej. Drugi zaś na skoncentrowaniu ich w jedną uderzeniową, która może działać w dowolnym kierunku. W zachodniej części kraju Południe może dążyć do:

• odciągnięcia swoją zachodnią armią skoncentrowanych armii Północy od wybrzeża, po to by tam wykorzystać swoją przewagę i zagrozić przerwaniem linii kolejowej Północy,
• skierowania tej armii, poprzez centrum kraju na wybrzeże, żeby tam szukać rozstrzygnięcia kampanii

Powodzenia!