Mieszanie Niccolo Machiavellego do gry kupieckiej to - lekko mówiąc - nieporozumienie. Owszem, Machiavelli interesował się takie gospodarką, ale głównie zajmował się doradzaniem (niezbyt zresztą szczęśliwie) politykom. Wielki Niccolo sam o mało nie został powieszony, a rodzina Medici, której zadedykował swojego "Księcia", umieściła go na pewien czas w areszcie domowym...

Wenecja

rok 1300. Twój wujek ufundował Cl pensję wysokości 200 florenów (połowa ceny najmniejszego statku handlowego). Masz do dyspozycji skromny kapitalik rodzinny i dysponujesz mapą świata. Będziesz miał z niej pewien pożytek, ale im dalej od Wenecji, tym bardziej okazuje się niedokładna...

Gra Merchant Prince powstała w roku 1993, będąc dziełem programistów QQP. Pomysł kupiła firma MicroProse stworzyła nową wersję — Machiavelli the Prince.
Nie będę tu opisywał starszej, gdyż jest bardzo podobna do MtP, ma jednak mniej czytelną grafikę i jest gorsza w obsłudze.

Początki

Aby wygrać nie musisz nikogo pokonać, nie musisz nawet mieć kasy. Ustalasz na początku długość gry (od 15 do 195 tur). Po upływie zadeklarowanego czasu obliczany jest wynik. Wyjątek od tej zasady stanowi automatyczny koniec gry po uzbieraniu miliona florenów.
W grze można korzystać z modemu lub zaprosić do siebie kolegów i grać kolejno turami.

Jeśli ustaliłeś już partnerów, możesz wybrać mapę (rzeczywistą, losową lub - uwaga - uprzednio zapisaną), częstotliwość pojawiania się sztormów i piratów, a także długość gry. Nieprzekraczalną datą zakończenia partii jest rok 1492 — chyba wiecie dlaczego?

Eksploracja

Masz do dyspozycji co najmniej jeden statek. Jesteś w Wenecji. To piękne miasto, ale samo z siebie nie da Ci więcej niż skromny dochód z renty. Aby rozwinąć skrzydła, potrzebujesz handlu — niekoniecznie z Wenecją. Powinieneś jak najszybciej odkryć inne miasta. Jeśli grasz z życzliwie nastawionymi przyjaciółmi, możesz wykorzystać opcję posyłania im mapy. Umawiacie się, że każdy odkrywa jakąś część świata, a potem wymienia się swoimi odkryciami z innymi. W przypadku komputerowego przeciwnika nie zalecam takiego postępowania lepiej mu nie pomagać.

Miasta

Są ich dwa rodzaje — ciemne, o czerwonych nazwach oraz jasne, o nazwach zielonych. Pierwsze oznaczają grody, do których nikt z Wenecji nie ma dostępu, drugie stoją otworem dla wszystkich handlujących. Istnieją jeszcze dwie mutacje — miasta jasne, o czerwonych nazwach są przez Ciebie przekupione i pozwalają Ci na handel, natomiast grody z żółtymi nazwami zostały przekupione (lub zdobyte) przez innych graczy - do ich wyłącznego użytku. W pierwszej fazie gry będziesz miał pożytek jedynie z miast zielonych gdyż Twoje zasoby gotówki nie wystarczą na łapówki.

Podstawowym zadaniem jest odkrycie miast najlepiej nadających się do handlu. Do miast ogólnie dostępnych powinieneś wpłynąć lub wjechać — jest bowiem szansa, że odkryjesz w nich cenne znaleziska, które korzystnie sprzedasz. Aby Ci się to udało, musisz pierwszy odkryć miasto. Na wyższych poziomach gry nie będzie to łatwe.
W miastach możesz budować magazyny o pojemności od 8 do 32 luków. Jeśli kupiłeś towar do magazynu, a następnie załadowałeś go na statek lub karawanę — w magazynie pozostaje jego czarny zarys. Oznacza to, że komputer będzie automatycznie dokupować ten towar i umieszczać go w składzie. Takie postępowanie ma sens przy gromadzeniu zapasów dla dużych flot lub zabezpieczaniu się przed drenażem ze strony konkurencji. Jeśli nie chcesz automatycznych zakupów — wstaw do magazynu puste skrzynie.

Szlaki handlowe

Aby stworzyć szlak handlowy, który jest źródłem Twoich dochodów, musisz znać co najmniej dwa miasta. Oczywiście, powinny one być odpowiednie. Recepta jest prosta — musisz sprawdzić, czy:

1. Różnice cen w obu miastach są dla Ciebie satysfakcjonujące.
2. Oba miasta uzupełniają się (tzn. jedno ma towary, które można zawieźć do drugiego i na odwrót).
3. Mają tyle towarów, że ich transport jest opłacalny.
4. Mają odpowiednio duże zapotrzebowanie na towary, które chcesz im sprzedać (i zdążą je skonsumować przed następną dostawą).

Każde miasto posiada kompletny spis towarów. Towar opisany jest ikonką, po której następuje dwukropek oraz większa liczba takich samych ikonek, nakładających się na siebie. Jeśli ikonki są ciemne — miasto nie ma danego towaru, jeśli kolorowe — towar jest na składzie. Są miasta, które mają swoją charakterystyczną produkcję — opis najważniejszych znajdziesz w ramce. Klasycznym przykładem szlaku handlowego jest trasa Wenecja — Nowogród. Wenecja ma szkło, Nowogród zawsze tanie skóry. Odwrotnie — szkło jest cenione w Nowogrodzie, futra w Wenecji. Nie zawsze jest to prawda, ale regułą jest, że im dalej leżą miasta, tym większe mają różnice w cenach.

Szlak tworzysz, klikając na przycisk z okrągłą czerwoną strzałką kiedy aktywna jest jednostka (lub grupa jednostek), którą chcesz wykorzystać. W oknie tworzenia szlaku wskazujesz miasto początkowe. Jego nazwa pojawi się na pierwszej pozycji. Teraz przeciągasz z lewego menu towary, które chcesz tu kupić. Możesz uaktywnić dwie opcje po prawej. WAIT każe Twojej jednostce czekać, póki wszystkie luki nie zostaną zapełnione. STORE każe jej pozostawić towar w magazynach, nie sprzedawać go. Ta opcja może być użyteczna do przeładunku towarów. Powtarzasz te czynności dla następnych miast. Aby Twoje oddziały automatycznie chodziły po szlaku powinieneś uważać, by pierwsze miasto nie pokrywało się z ostatnim. Przy prostym szlaku łączącym dwa miasta możesz po prostu powtórzyć go dwa razy. Teraz pozostaje Ci jeszcze wydanie polecenia Copy All (jeśli masz więcej jednostek i chcesz, aby inne powtarzały te same czynności) i ustalenie sposobu podróżowania: zielony — okrężny lecz najbezpieczniejszy, żółty — pośredni oraz czerwony — szybki i ryzykowny (statki przecinają morze po najkrótszych liniach, narażając się na sztormy). Jeśli chcesz stworzyć bardziej finezyjny szlak i wydać oddzielne dyspozycje dla poszczególnych jednostek — musisz każdej z nich zaprogramować kupowanie i sprzedawanie towarów w obrębie trasy szlaku. Uwaga — towar, który był wymieniony w rozkazie dla jakiegoś punktu szlaku, a nie jest powtórzony w rozkazie dla następnego, zostanie tam sprzedany.
Możesz na swoich statkach przewozić straż, która czyni je mniej wrażliwymi na ataki piratów. Straż reprezentują tarczki z czerwonymi krzyżami.

Typy jednostek handlowych

W grze występuje sześć typów jednostek kupieckich. Karawana (osły lub wielbłądy) ma 8 punktów ruchu i zabiera 8 towarów. Osły są szybsze w górach, wielbłądy na pustyni. Jeśli na ich drodze znajdzie się duża rzeka, nie mogą jej przekroczyć, muszą ją obejść. Przez morze na pewno nie przejdą — tam króluje flota. Składa się ona z galeonów i kog. Galeony są bardzo szybkie (15 punktów ruchu), ale mniej pojemne. Kogi są powolne (8 pkt.), ale ładowne. Najlepiej korzystać z galeonów — jeśli ich ładowność jest za mała, po prostu zwiększ ich liczbę. Każda grupa handlowa może liczyć do 15 jednostek — masz dość miejsca.

Osobiście preferuję trzy typy flot. Wszystkie składają się z ciężkich galeonów, po 2, 4 lub 5 sztuk (łączna pojemność odpowie dnio 8, 16 i 20 luków). Uczba statków w eskadrze zależy od zasobów towarów w miastach — jeśli np. wymieniasz 7 diamentów na 5 sztab złota — nie potrzeba Ci czterech galeonów, wystarczą dwa. Uprzednio wspomniany szlak Nowogród — Wenecja obsługiwały zwykle cztery floty, liczące po cztery statki.
Istotną rzeczą jest takie zaplanowanie szlaków, aby floty przychodziły w miarę regularnie i na tyle rzadko, aby dane miasto mogło wyprodukować dość towarów na handel (roczna produkcja miasta jest niekoniecznie równa zapasom towarów na składzie).

Nieszczęścia

Komputer funduje Ci kilka rodzajów plag i nieszczęść. Najprostszym jest gniew natury — a więc sztorm (na morzu), burza piaskowa (na pustyni) oraz lawina kamienna (w górach). W efekcie możesz stracić część swoich oddziałów. W najlepszym wypadku nic nie stracisz, w najgorszym — skasuje Ci wszystko. Uwaga — zdarzenie takie odnosi się tylko do jednej z grup kupieckich na danym polu. Może też przytrafić się oddziałowi więcej niż raz w czasie jednej tury.
Innym nieszczęściem jest zaraza (Plague). Pojawia się ona średnio co 30 lat i uderza w kolejne miasta, rozprzestrzeniając się od jednego do drugiego. Jeśli Twój oddział będzie walczył, lub handlował, z miastem ogarniętym zarazą — część jego ludzi może umrzeć (w skrajnych wypadkach — nikt lub wszyscy). Ceny w mieście dotkniętym zarazą są jednak wysokie. Utrzymują się na takim poziomie zaraz po ustąpieniu epidemii (która trwa około trzech tur), po czym dość szybko wracają do poprzedniego stanu. Wynika z tego, że dobrym pomysłem jest zatrzymanie swojej floty płynącej z towarami do tego miasta i poczekanie na koniec choroby. Trzeba to jednak sprawdzać ręcznie, bo komputer informuje tylko o zarażaniu miast, nie zaś o zakończeniu plagi.

Kolejną atrakcją są piraci i obce armie. Atakują miasta i statki. Jeśli zdobędą miasto — tracisz dostęp do niego, a wszystkie składy towarowe (Twoje i konkurentów) są palone. Jeśli rozbiją obronę Wenecji — doża zostaje zabity, a część banków splądrowana (co ucina Ci sporą część uciułanego grosza). Piraci chętnie atakują floty kupieckie — jeśli ich atak powiedzie się, część Twoich statków przepada, oni zaś rosną w siłę.
Ostatnim zagrożeniem jest Reformacja — jeśli polityka Kościoła przestanie się ludziom podobać, może nastąpić bunt. Reformacja odcina Ci dostęp do sporej liczby miast oraz powoduje powstanie protestanckiej armii, która niszczy wszystko, co weneckie.

Użyteczne opcje

Do podglądania różnic cen stosuje się opcję Commodities. Podaje ona informacje o cenach oraz ilości danego towaru (dostępnej lub brakującej) w różnych miastach. Spis miast i wiadomości o ich zasobach znajdują się w opcji City Report oraz w weneckim bazarze. Aby mieć kontrolę nad swoimi szlakami handlowymi wywołuj opcję Trade Groups, a nad zaciągniętymi wojskami - Mecenaries.

Zakup nowych jednostek

Oddziały kupisz w menu Wenecji (klikając na statek). Musisz podać ich liczbę i typ oraz miejsce dokonania zakupu. Może to być tylko miasto, do którego masz dostęp (i bez plagi). Kupione jednostki staną się aktywne w następnej turze. Uwaga — jednostki tego samego typu (morskie lub lądowe), kupione jednorazowo w danym mieście, są standardowo łączone w grupę. Aby je rozdzielić, lub łączyć z innymi grupami, użyj przycisku Group.

Pora na politykę...

Jeśli handel przynosi Ci stabilne i duże dochody, możesz zabawić się w politykę. To kosztowne zajęcie, wymagające cierpliwości. Nie warto w początkowej fazie gry tracić na nie pieniędzy, kiedy bardziej się przydadzą przy tworzeniu nowych szlaków handlowych.

Kościół

Jako Wenecjanin jesteś katolikiem i w swojej rodzinie masz wielu sympatycznych księży. Czemu nie kupić im kardynalskich kapeluszy? To kosztuje, ale też daje niewielkie pieniądze (jedną dziesiąta aktualnej ceny godności kardynał) oraz prawo głosowania na konklawie. Jeśli masz wielu kardynałów (lub też poparcie innych), możesz wybrać swojego człowieka na papieża. Nie daje to wielkich korzyści — organizowanie krucjaty to zabawa raczej filantropijna. Jedyna ważna zaleta urzędu papieskiego — to możliwość ekskomunikowania miast. Takie miasto jest łatwiejsze do zdobycia oraz ma wyższe ceny. Komputerowi gracze, jeśli wybiorą swojego papieża, lubią tak podrasowywać swój handel z innymi miastami (wyklinając je regularnie). Nie można wybrać swojego papieża dwa razy z rzędu. Kardynałowie to ludzie starsi, przez to dość często umierają. Jeśli chcesz trzymać rękę na pulsie — musisz często zaglądać - do bazyliki Św. Marka i uzupełniać stan posiadania.

Senat

W Senacie, weneckim liczy się pierwszych dziesięciu senatorów. To oni wybierają dożę. Santorów należy przekupić. Nie ma sensu ustalać dla nich pensji, chyba że przeciwnicy ostro ich podkupują. Każdy senator ma określoną lojalność wobec swojej frakcji. Im pasek lojalności krótszy, tym łatwiej go skaptujesz. Czasem możesz się naciąć — senator bierze forsę i śmieje się. Możesz próbować do skutku (lub wyczerpania kasy). W każdym razie, nawet nieudana próba przekupstwa może podkopać jego lojalność. Możesz pozyskać do dwóch senatorów w każdej turze.
Jeśli stanowisko Council Head ma strona Ci nieprzyjazna — spodziewaj się oskarżania Twoich senatorów o nadużycia i wieszania ich. Na szczęście, można tak załatwić tylko jednego na turę — Ty zaś kupisz dwóch.

Co 10 lat przeprowadzane są wybory doży. Jeśli wygrasz - natychmiast przekaż wszystkie urzędy (zarządzanie wojskiem, flotą wojenną oraz budowę dróg) partii neutralnej (o ile Twoi konkurenci nie mają żadnych senatorów - inaczej MUSISZ im coś dać). Sobie przekaż Council Head. Możesz teraz sprawdzać uczciwość cudzych senatorów i wieszać ich. To prosty sposób taniego pozbywania się konkurencji - na miejsce cudzych wchodzą senatorowie partii neutralnej, których łatwiej kupisz.
Jeśli dożą został ktoś inny i przekazał Ci administrowanie wojskiem, flotą lub budownictwem - pamiętaj, aby wydawać większą część przekazanej Ci dotacji na utrzymanie armii lub wytyczanie dróg. Jeśli o tym zapomnisz - spadnie Twoja popularność.

Popularność

Popularność możesz budować na dwa sposoby: finansując różne akcje (budowa rodzinnego pałacu, wspieranie malarstwa lub rzeźby, dotowanie kościołów czy urządzanie festynów) lub zdobywając i otwierając dla Wenecji obce miasta. Jeśli Twoja popularność sięga 95% - nie musisz nic robić, bo więcej nie zyskasz.

Długie ręce

W grze można zlecać wykonanie „zadań specjalnych". Jeśli nie odpowiada Ci papież czy kardynał wrogiej frakcji weneckiej — możesz ich otruć. Dożę lub cudzego, senatora można zasztyletować. Konkurencyjne wille i składy towarowe — spalić. Wreszcie, możną rozsiać nieprzychylne plotki na temat innych weneckich familii. Wszystko to wymaga opłacenia odpowiedniego agenta. Czasem nie jest on w stanie wykonać zadania. Gorzej, jeśli mu się uda i złapią go — możesz stracić nawet Kilkadziesiąt procent popularności!

Wojaczka

Jako kupiec nie znasz się na wojnie. Możesz jednak wynajmować kondotierów, którzy dysponują wojskami. Jest 8 typów oddziałów, o różnej sile i kosztach utrzymania. Ciebie interesuje tylko ich wykorzystanie — ataki na obce miasta, armie lub na piratów. Można też niszczyć siły konkurentów, ale to czasem bardzo źle wpływa na Twoją popularność w Wenecji.
Ponieważ każde obce miasto daje się przekupić (jest to tylko kwestia pieniędzy), wynajmowanie armii i zabawa nią może być uznane za kosztowne hobby.

Ocena końcowa

Machiavelli jest grą bardzo ładnie wykonaną: efekty dźwiękowe i muzyka są na bardzo dobrym poziomie, co w połączeniu z piękną i klarowną grafiką sprawia, że granie jest przyjemnością. Nie da się jednak ukryć, że życie kupca jest daleko mniej ciekawe od przygód Donkiszota. Śledzenie transportów, kontrolowanie ruchów cen, tworzenie lub modyfikowanie szlaków handlowych, uzupełnianie strat powstałych w wyniku zarazy, nieprzyjacielskiego ataku czy wypadków... W międzyczasie zabawa w wojnę lub politykę. Nie budujesz nowych miast, nie niszczysz starych. Ale taki jest zawód kupieckiego księcia, a nie króla.
Pod tym względem gra Cię nie zawiedzie.