Caesar II jest typową grą strategiczną. Po uruchomieniu programu masz do wyboru: rozpoczęcie nowej gry Start a New Game, załadowanie uprzednio zapisanej gry Load a Previously Saved Game, uruchomienie samouczka Run the Caesar II Tutorial lub wyjście z gry Exit the Game. Przed rozpoczęciem nowej gry musisz określić poziom trudności Choose a Skill Level, wybrać rodzaj rozgrywki: pełna gra, w której zarządzasz kolejno kilkoma prowincjami Imperium lub tzw. City-only Mode - zajmujesz się tylko i wyłącznie budową miasta. Grę rozpoczynasz klikając przycisk Start this Game.
Zaczynasz jako niski rangą Rzymianin, mając za zadanie doprowadzić do rozkwitu jednej lub kilku prowincji Imperium Rzymskiego. Całe Imperium składa się właśnie z prowincji, którymi zarządzają gubernatorzy. Każda z nich posiada stolicę (miasto), którą należy doprowadzić do świetności, złoża surowców, które należy eksploatować oraz miasta, które trzeba łączyć ze stolicą. We wszystkich prowincjach pojawiać się będą wrogowie, których dobrze jest trzymać z dala od zabudowań i stolicy, a najlepiej szybciutko posyłać do piachu.

Sterowanie grą odbywa się za pomocą myszy. Ekran podzielony jest na kilka części. Na górze znajduje się pasek menu, które pozwala na wykonanie takich czynności jak zapisanie lub załadowanie gry, zmianę tempa zabawy czy wyjście do DOS-u. Po prawej stronie paska wyświetlana jest data i stan kasy. Największą część ekranu zajmuje widok miasta (lub prowincji), który można przewijać, przesuwając kursor myszy w pobliże którejś z jego krawędzi. W prawym górnym rogu znajduje się mapa, pokazująca cały teren, który może zająć miasto (lub prowincja). Nad mapą znajdziesz menu, które pozwala uzyskać wiele ważnych informacji o mieście w formie kolorowych nakładek. Informacje dostępne z poziomu tego menu to: wartość gruntów Land Value, zaopatrzenie w wodę Water (kolor niebieski oznacza, że obszar posiada dostęp do wody, czerwony - do systemu rur, zaś fioletowy -do wody i do rur), bezpieczeństwo Security (kolor żółty - bezpieczeństwo wewnętrzne, pomarańczowy - zewnętrzne, czerwony - oba), obszary o dużej przestępczości, zagrożone buntami Unrest, skuteczność poboru podatków Tax Coverage, dostęp do rozrywki Entertainment, dostęp do szkół Education, obszary zagrożone chorobami Illness, dostęp mieszkańców do rynków Markets oraz anulowanie wybranej nakładki Geography. Wciśnięcie przycisku , znajdującego się obok menu, powoduje naniesienie nakładki na e-kran miasta.
Bezpośrednio pod mapką znajduje się panel z przyciskami. Niektóre z nich znajdziesz zarówno w mieście, jak i na prowincji. Oto one:

• przyciski te służą do obracania e-kranu;
• przycisk pierwszy  pozwala umieszczać flagi; później, używając przycisków 2 dla flag postawionych w mieście oraz 3 dla flag na prowincji można szybko przeskoczyć do oznakowanego flagą obszaru; flagi mogą się również pojawiać automatycznie, ostrzegając przed grożącym niebezpieczeństwem; przycisk 4 służy do skoku w miejsce oznaczonym taką flagą;
  
• przycisk przenosi z ekranu prowincji na ekran miasta;
  
• przycisk wyświetla ekran Forum;
  
• przycisk przenosi z ekranu miasta na ekran prowincji;
  
• przyciski pozwalają na dwustopniowe zbliżanie i oddalanie ekranu miasta (zooming);
  
• przycisk pozwala usuwać budynki, drogi itd. z miast i prowincji; aby oczyścić prostokątny obszar terenu, należy (po kliknięciu tego przycisku) wcisnąć przycisk myszy w jednym z rogów tego obszaru, przeciągnąć kursor do przeciwnego rogu i zwolnić przycisk;

Miasto
Stosunkowo dużo czasu na początku gry będziesz spędzał rozbudowując stolicę, gdyż tylko od jej mieszkańców i fabryk pochodzić będą Twoje pieniądze. Jest rzeczą bardzo ważną, aby jak najszybciej wznieść kilka ekskluzywnych dzielnic mieszkalnych. Podatki płacone przez mieszkających tam ludzi muszą wystarczać na finansowanie dalszych inwestycji, wypłaty dla wojska itd. Dalej, w miarę rozwoju prowincji (o czym później) będziesz mógł myśleć o drugim źródle dochodów - przemyśle. Do wznoszenia budowli w mieście służy grupa przycisków znajdująca się bezpośrednio pod mapką.

Przycisk pozwala budować domy. Pojawiają się one w mieście jako proste chaty, rozwijając się (o ile rośnie wartość gruntów które, zajmują) w bogatsze, bardziej zaawansowane budowle. Aby zachęcić mieszkańców do rozbudowy swych domostw należy zaspokoić ich podstawowe potrzeby, tj. zaopatrzenie w wodę, dostęp do Forum, opiekę szpitalną, dostęp do rozrywki itd. Jest 20 stopni rozwoju budynków mieszkalnych: od prymitywnych namiotów do wyszukanych willi. Pamiętaj, że bardziej rozwinięte budynki przyciągają więcej ludzi, którzy lepiej zarabiają, płacąc jednocześnie wyższe podatki.
Do kwestii wznoszenia szybko rozwijających się dzielnic mieszkalnych możesz podchodzić na kilka różnych sposobów. Ten, który wybierzesz powinien zależeć od tego, jak bardzo rozwinięte jest miasto i po co stawiasz domy. Jeśli na przykład chcesz zapewnić siłę roboczą dla przemysłu, to wszystkim co należy zapewnić mieszkańcom jest: dostęp do wody, droga do fabryki i Forum oraz parę dodatków podnoszących wartość gruntów (szkoły, świątynie, rozrywka). Jeśli masz zamiar wybudować ekskluzywną dzielnicę, na którą mają się składać wspaniale rozwinięte budynki, to każdemu z nich musisz zapewnić dostęp do drogi oraz zaspokoić wszystkie potrzeby ich mieszkańców. Staraj się, aby budynki mogły korzystać z tych samych stadionów, teatrów, szkół itd. a zaoszczędzisz bardzo dużo pieniędzy. Bywa, że rozwój całej dzielnicy lub jej części nagle się zatrzyma z powodu zbyt niskiej wartości gruntów. Są dwa wyjścia z takiej sytuacji: w przypadku zastoju tylko części dzielnicy, najlepiej trochę zaczekać - w 90% przypadków po pewnym czasie sytuacja poprawi się sama; jeśli zaś zatrzyma się rozwój całej dzielnicy musisz sam podnieść wartość gruntów stawiając świątynie, sadząc ogrody (w pobliżu domów) czy też wymieniając drogi na place. Jest jeszcze trzeci przypadek: zastój lub wręcz cofanie się w rozwoju ogarnia budynki w całym mieście. Powody takiego stanu mogą być tylko dwa: zostały przerwane mury otaczające miasto lub wyschła rzeka. Aby wszystko wiedzieć o często zmieniających się potrzebach mieszkańców, wywołuj często tzw. panel zapytań Query Panel poszczególnych domów, klikając na nich prawym przyciskiem myszy.

Ten przycisk pozwala budować drogi. Można je kłaść na dwa sposoby: klikając na kolejne pola przez które ma biec droga lub "taśmowo": wciskasz przycisk myszy w miejscu gdzie chcesz zacząć drogę, przeciągasz kursor do miejsca gdzie droga ma się kończyć i puszczasz przycisk. Poprawnie zaplanowana sieć dróg łączących budynki jest niesłychanie ważna dla stolicy. Wiele budynków musi być połączonych z innymi, aby miasto mogło funkcjonować. Domy i fabryki muszą mieć dostęp do For Forum aby, poborcy podatkowi mogli zbierać podatki. Rynki Market potrzebują dróg po których mogliby przemieszczać się kupcy, z koszar Barracks wychodzą żołnierze, którzy potrzebują dróg, aby patrolować miasto, robotnicy muszą w jakiś sposób docierać z domów do fabryk. Są także budynki, dla których dostęp do dróg nie jest konieczny. Są to łaźnie Bath House, struktury zapewniające mieszkańcom rozrywkę, budynki sakralne Temples oraz szkoły. Drogi w przeciwieństwie do wielu innych budynków nie rozwijają się - pozostają po prostu funkcjonalne dopóty, dopóki są odpowiednio utrzymywane. Jeśli zauważysz, że sekcje dróg zaczynają nagle znikać zajrzyj do Forum Go to Forum, aby sprawdzić czy odpowiednia ilość chłopów Plebs pracuje przy ich utrzymaniu. Drogami można przecinać mury Wall tworząc bramy Gates, prowadzić je pod akweduktami oraz nad rzekami tworząc mosty. Planując dzielnice mieszkalne pamiętaj, aby bloki budynków mieszkalnych, które będziesz otaczał drogami nie były ani zbyt duże ani zbyt małe. W przypadku bloków zbyt małych może się okazać, że poborcy podatkowi, kupcy itd. będą mieli do przebycia zbyt wiele zakrętów i pogubią się, co może doprowadzić do sytuacji, w której części dzielnic zaczną się cofać w rozwoju z powodu braku dostępu do For czy rynków. Podobna sytuacja może mieć miejsce jeśli bloki będą zbyt duże, jednak możesz jej zapobiec budując więcej rynków, For, prefektur itd.
Dobrym pomysłem może okazać się podzielenie sieci dróg na oddzielne, niepołączone ze sobą sekcje. Takie rozwiązanie zapewnia niemal 100%-ową kontrolę nad trasami poborców, kupców, robotników itd. Jeśli chcesz aby budynki obniżające wartość gruntów znajdowały się z dala od domów mieszkalnych, umieść je wzdłuż linii prostej a drogę biegnącą obok nich dołącz do sieci otaczającej domy. Budując mosty, licz się z tym, że aby zapewnić miastu bezpieczeństwo zewnętrzne, będziesz je musiał otoczyć murami po obu stronach rzeki.

Ten przycisk pozwala wznosić Fora Forum, z których wychodzą poborcy podatkowi aby zbierać podatki od ludności i przemysłu. Są trzy rodzaje For: Aventine, Janiculan i Palatine.
Fora są centrami rządowymi Twojego miasta. Obok zbierania podatków, są także miejscami w których może gromadzić się ludność, więc dobrze jest je stawiać w pobliżu domów. Brak dostępu do Forum może zahamować lub cofnąć rozwój dużych części stolicy, więc pamiętaj o przemyślanej sieci dróg łączącej je z budynkami mieszkalnymi i fabrykami. Każde z For charakteryzuje pewien promień wewnątrz którego podatki zbierane są automatycznie, bez udziału poborców.
Jak wcześniej pisałem, są trzy klasy For: Aventine, Janiculan i Palatine. Te bardziej zaawansowane zajmują większą powierzchnię, zapewniając jednocześnie pokrycie podatkowe większemu obszarowi. Będą one dostępne dopiero, gdy Twoje miasto osiągnie pewien poziom rozwoju. Wszystkie Fora, wraz ze wzrostem wartości gruntów na których je postawiono, będą się rozwijać, zmieniając wygląd na coraz bardziej okazały oraz zwiększając zasięg swego wpływu. Jako, że na początku zabawy jedynym dostępnym Forum jest Aventine zajmujące 2x2 pola, radzę zostawić wokół wszystkich trochę miejsca, aby można je było później wymienić na większe i bardziej efektywne.

Ten przycisk pozwala wznosić cztery typy budowli zapewniające mieszkańcom dostęp do wody.

1. Rezerwuary Reservoir są podstawą systemu zaopatrzenia w wodę stolicy. Funkcjonują tylko wtedy, gdy znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki lub gdy są połączone akweduktem z innym, działającym rezerwuarem. Można połączyć akweduktem maksymalnie cztery rezerwuary, jednak każdy następny w takim ciągu zapewni dostęp do wody i sieci rur mniejszemu obszarowi. Każdy rezerwuar zapewnia w pewnym niewielkim promieniu dostęp do wody oraz w znacznie większym dostęp do rur. Aby domy znajdujące się w tej drugiej strefie mogły korzystać z wody, należy wybudować fontannę.
2. Akwedukty Aqueduct buduje się podobnie jak drogi (po jednym polu lub ciągnąc je z jednego miejsca w drugie). Służą tylko i wyłącznie do łączenia rezerwuarów, więc nie próbuj ich podłączać do fontann czy studni. Wbrew pozorom, długość akweduktu w żaden sposób nie odbija się na jego wydajności, jednak im dłuższy akwedukt, tym więcej chłopów Plebs potrzeba aby go utrzymać.
3. Studnie Weil są najtańszym sposobem na zapewnienie dostępu do wody małym obszarom. Nie potrzebują dostępu do rur, więc można je stawiać wszędzie. Jako, że są budowlami prymitywnymi, wpływają niekorzystnie na wartość gruntów w swoim sąsiedztwie. Jeżeli zamierzasz budować slumsy, które zapewnią siłę roboczą przemysłowi, studnie mogą być dla nich odpowiednim (bo tanim) źródłem wody.
   
4. Fontanny Fountain zapewniają dostęp do wody bardzo dużym obszarom, jednak muszą stać na terenie znajdującym się wewnątrz sieci rur tworzonej przez rezerwuar. Kilka(naście) odpowiednio rozmieszczonych fontann może wraz paroma rezerwuarami zapewnić wodę całemu miastu.
   

Ten przycisk służy do wznoszenia czterech rodzajów budowli zapewniających miastu i jego mieszkańcom bezpieczeństwo.

1. Mury Wall chronią miasto przed atakami z zewnątrz. Aby zabezpieczyć dany obszar należy go całkowicie otoczyć murami. Nie przecięte mostami rzeki pełnią identyczną rolę jak mury, gdyż wrogowie nie są w stanie ich przebyć. Aby wojsko mogło dotrzeć do wroga znajdującego się poza murami, należy wybudować kilka bram (przecinając mur drogą). Pamiętaj, że można wykorzystać rzekę jako naturalną strukturę obronną — zbudowanie miasta w łagodnym łuku rzeki może znacznie zmniejszyć koszt wznoszenia murów. Mimo, że mury chronią miasto natychmiast po ich wybudowaniu, może minąć sporo czasu zanim mieszkańcy docenią płynące z nich korzyści i zaczną uważać zamieszkiwany przez siebie obszar za bezpieczny External Security, o ile to możliwe, staraj się nie stawiać domów w pobliżu muru, gdyż mury podobnie jak reszta podobnych budowli obniżają wartość gruntów.
2. Wieże Tower wzmacniają mury służąc jednocześnie jako posterunki dla żołnierzy. Jeśli zauważysz, że wróg atakuje zawsze z tego samego kierunku, spróbuj wybudować parę wież na fragmencie muru, który jest najpierw niszczony. W pobliżu powinna znajdować się brama, umożliwiająca wojsku wyjście poza mur.
   
3. Koszary Barracks. W koszarach trenowani są żołnierze, którzy patrolują miasto szukając barbarzyńców, buntowników i innych niepożądanych elementów. Każdy żołnierz podnosi poziom bezpieczeństwa miasta w promieniu trzech pól wokół miejsca, w którym się znajduje. Niestety mimo, że koszary chronią miasto, mieszkańcy nie chcą mieszkać w ich pobliżu. Wartość gruntów wokół koszar jest niesłychanie niska, co skutecznie hamuje rozwój dzielnic mieszkalnych.
   
4. Prefektury Praefecture. Z prefektur wysyłani są stróże, którzy patrolują miasto szukając buntowników i pożarów. Ich wyraźna obecność może zapobiec buntom jeszcze zanim wybuchną. Mimo, że stróże całkiem skutecznie radzą sobie z pożarami lepiej jest im zapobiegać przeznaczając w Forum odpowiednią ilość chłopów Plebs do tego zadania. Stróże podnoszą poziom bezpieczeństwa rejonów miasta przez które regularnie przechodzą. Niestety, tak jak koszary, prefektury wpływają negatywnie na wartość gruntów, hamując w ten sposób rozwój miasta. Ze względu na niewielki rozmiar prefektur (1x1), można postawić ich kilka wzdłuż tej samej drogi zwielokrotniając w ten sposób ilość stróżów patrolujących dany obszar.